1453
Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς

Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης, οι Οθωμανοί Τούρκοι άρχισαν να επεκτείνονται με γοργούς ρυθμούς. Σύντομα κατέλαβαν τον Μυστρά, την Τραπεζούντα, καθώς και σταδιακά όσα νησιά του Αιγαίου δεν είχαν κυριεύσει τα προηγούμενα χρόνια.

Μετά την κατάληψη και της Αλβανίας (γύρω στο 1509) έστρεψαν την προσοχή τους προς την Κεντρική Ευρώπη. Στο τέλος του 15ου αιώνα η σταδιακή κυριαρχία των Οθωμανών Τούρκων στη δυτική Ασία και στις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου, απέκλειε όλο και περισσότερο τους χερσαίους δρόμους επικοινωνίας & εμπορίου με αποτέλεσμα να είναι δύσκολη η μεταφορά ασιατικών προϊόντων προς την Ευρώπη.

1453
Συνθήκη της Νάξου

Η πρώτη συνθήκη μετά την άλωση υπογράφηκε μεταξύ της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με την οποία ουσιαστικά οι Βενετοί ανανεώνουν τα ειδικά προνόμια που για αιώνες απολάμβαναν, δηλαδή οι Βενετοί έμποροι είχαν το δικαίωμα να εμπορεύονται ελεύθερα και χωρίς κανένα εμπόδιο, σε στεριά και σε θάλασσα, στα εδάφη της οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Οι Βενετοί μετά το 1204 είχαν δημιουργήσει ένα ουσιαστικά αποικιακό κράτος, με κτήσεις στον ελλαδικό και ευρύτερο χώρο της Ανατολικής Μεσογείου που τους επέτρεψε αφενός να αναπτυχθούν οικονομικά και αφετέρου ν’ αναπτυχθούν στη μεγαλύτερη ναυτική δύναμη της εποχής. Προκειμένου να διατηρήσουν τα κεκτημένα, οι Βενετοί επέλεξαν να δεσμευτούν με συνθήκες συμμαχίας με τους σουλτάνους και στις περιπτώσεις που δεν κατέστη εφικτό πολέμησαν με πάθος τους οθωμανούς για να διατηρήσουν τις κτήσεις και τα προνόμιά τους.

1463-1479
Α’ Βενετοοθωμανικός πόλεμος

Ο Α’ Βενετοοθωμανικός (γνωστός και ως Α’ Βενετοτουρκικός) πόλεμος τελείωσε με σημαντικές απώλειες για τους Βενετούς. Το 1470 οι Βενετοί χάνουν τη Χαλκίδα (που ήταν γνωστή με την ονομασία Νεγκροπόντε).

Το Βενετοκρατούμενο Δουκάτο της Νάξου, η Λέσβος και η Χίος που ανήκαν στη Δημοκρατία της Γένουας έγιναν φόρου υποτελείς στους Οθωμανούς (1458) που θα ενσωματώσουν τα νησιά στην αυτοκρατορία τους τα επόμενα χρόνια και έως το 1566 θα εξαλειφθούν και οι τελευταίες λατινοκρατούμενες ηγεμονίες στο Αιγαίο.

1492
Ο Κολόμβος ανακαλύπτει την Αμερική

Ο Ιταλός θαλασσοπόρος και χαρτογράφος Χριστόφορος Κολόμβος ανακάλυψε μια νέα ήπειρο, την Αμερική. Καθώς εκπνέει ο 15ος αιώνας ο Κολόμβος σχεδιάζει να πλεύσει δυτικά διασχίζοντας τον Ατλαντικό αντί να περάσει την τεράστια αφρικανική ήπειρο για να φτάσει στην Άπω Ανατολή μέσω θαλάσσης.

Αρωγοί του οι μονάρχες Φερδινάνδος της Αραγονίας και Ισαβέλλα της Καστίλλης. Όλοι ήθελαν να επωφεληθούν αμοιβαία από την αποστολή: ο Κολόμβος θα αποκτούσε φήμη και πλούτο ενώ ο Φερδινάνδος και η Ισαβέλλα θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν σημαντικά οικονομικά οφέλη από νέα αγαθά και ταυτόχρονα θα διέδιδαν τον Καθολικισμό στον Νέο Κόσμο.

Στις 3 Αυγούστου του 1492, ο Κολόμβος απέπλευσε με πλήρωμα και τα τρία θρυλικά πλοία του: το Nina, το Pinta και το Santa Maria. Ταξιδεύοντας μέχρι τις 12 Οκτωβρίου, εντόπισαν γη, που ο Κολόμβος πίστευε ότι ήταν οι Ανατολικές Ινδίες, αλλά στην πραγματικότητα ήταν ένα νησί, αυτό που σήμερα ονομάζεται Σαν Σαλβαδόρ στις Μπαχάμες. Το έτος αυτό αποτελεί ορόσημο για την ιστορία της Ισπανίας. Από τη μία σηματοδοτεί την ίδρυση του ισπανικού βασιλείου μετά την ολοκλήρωση της Reconquista (=Ανακατάληψη) ενώ επιπλέον είναι η αρχή της περιόδου των μεγάλων ισπανικών ανακαλύψεων.

1494
Συνθήκη της Τορδεσίγιας

Η Συνθήκη της Τορδεσίγιας (Τορντεζίλας - Tordesillas) του 1494 ήταν μια συμφωνία ανάμεσα στους μονάρχες της Ισπανίας και της Πορτογαλίας (με τη μεσολάβηση του πάπα Αλεξάνδρου ΣΤ¨) προκειμένου να μοιράσουν τον κόσμο μεταξύ τους.

Η νοητή διαχωριστική γραμμή διέτρεχε το κέντρο του Ατλαντικού Ωκεανού, αφήνοντας την Αμερική στην Ισπανία και τη Δυτική Αφρική και οτιδήποτε πέρα από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας στην Πορτογαλία. Η διαίρεση του εκτός της Ευρώπης, κόσμου σε δυο σφαίρες επιρροής, την ισπανική και την πορτογαλική, ήταν η πρώτη σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι Πορτογάλοι πρώτοι και στη συνέχεια οι Ισπανοί είχαν ήδη ξεκινήσει τα υπερπόντια ταξίδια και τις υπερπόντιες κτήσεις.

1498
O πρώτος Ευρωπαίος που έφτασε στην Ινδία

O Βάσκο ντα Γκάμα (Vasco da Gama, 1460 ή 1469 – 24 Δεκεμβρίου 1524), ο πρώτος Ευρωπαίος που έφτασε στην Ινδία μέσω θαλάσσης συνδέοντας την Ευρώπη με την Ινδία, πραγματοποίησε τον περίπλου της Αφρικής.

Η ανακάλυψη του θαλάσσιου δρόμου για την Ινδία άνοιξε τον δρόμο στη δημιουργία της Πορτογαλικής Αυτοκρατορίας στην Ασία που διατηρήθηκε πολλούς αιώνες.

1499-1503
Η επικράτηση των Οθωμανών

Ο Β’ Βενετο-οθωμανικός πόλεμος τελείωσε με νίκη των Οθωμανών που ελέγχουν πλέον τη Ναύπακτο (Lepanto), τη Μεθώνη, την Κορώνη, όλες ενετικές κτήσεις.

Ο μονοπωλιακός έλεγχος του εμπορίου των μπαχαρικών στη Μεσόγειο από τους Βενετούς και τους Άραβες που περνά σταδιακά στον αποκλειστικό έλεγχο των Οθωμανών και η έλλειψη πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη, καθιστούσαν αναγκαία για τους Δυτικούς την αναζήτηση καινούριων δρόμων προς τις χώρες της Ανατολής.

Τέλος 15ου αι. – αρχές 16ου
Εξελίξεις στη ναυσιπλοϊα

Στη Δυτική Ευρώπη παρατηρείται επανάσταση στη ναυσιπλοΐα, τη ναυπηγική & τις φυσικές επιστήμες. Τα υπερπόντια ταξίδια διευκολύνθηκαν χάρη στην τελειοποίηση των τεχνικών μέσων πλεύσης και προσανατολισμού, της πυξίδας, του αστρολάβου και του πορτολάνου χάρτη. Ταυτόχρονα στην ανάπτυξη της ναυσιπλοΐας συνέβαλε και η ναυπήγηση ενός νέου τύπου πλοίου, της καραβέλας, που είχε μεγαλύτερη χωρητικότητα και ταχύτητα και ήταν περισσότερο ασφαλές. Μεταξύ 1508 – 1514, ο Κοπέρνικος συνέγραψε την πραγματεία με τίτλο ‘’Commentariolus’’ (δημοσιεύτηκε αργότερα) και έθεσε τα θεμέλια της ηλιοκεντρικής θεωρίας και αμφισβήτησης του γεωκεντρικού συστήματος του Πτολεμαίου, που αποτελεί και την κοσμολογία της Ευρώπης στις αρχές του 16ου αιώνα.

Οι αλλαγές αυτές θα επηρεάσουν καταλυτικά το μέλλον των ιταλικών ναυτικών δυνάμεων και κυρίως τη Βενετία που ήταν ως τότε βασικός ρυθμιστής του εμπορίου καθώς θα επιτρέψουν στα κράτη της βορειοδυτικής Ευρώπης να αναδειχτούν σταδιακά σε νέες οικονομικές δυνάμεις που θα εκτρέψουν τις εμπορικές δραστηριότητες από τα στενά όρια της Μεσογείου.

16ος αιώνας
Ο χρυσός αιώνας για την Ισπανία

Ο χρυσός αιώνας για την Ισπανία (δυναστεία των Αψβούργων) γνωστός και ως «εποχή της Επέκτασης» (κατάκτηση και ίδρυση αποικιών στον Νέο Κόσμο κεντρική & νότιο Αμερική) σήμανε την εισροή πολύτιμων μετάλλων (χρυσός και άργυρος) στην Ισπανία που αναδεικνύεται στη μεγαλύτερη ναυτική, οικονομική και πολιτική δύναμη της Ευρώπης, υπό την ηγεσία του Καρόλου Ε ‘ (1519-1556) και στη συνέχεια του γιου του, Φιλίππου του Β΄ (1527-1598).

16ος αιώνας
Το απόγειο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας

«Χρυσός αιώνας» για την οθωμανική αυτοκρατορία υπό την ηγεσία του σουλτάνου Σουλεϊμάν Α' του Μεγαλοπρεπή ή Νομοθέτη (1520-1566) και στη συνέχεια του γιου του Σελήμ Β’. Ελέγχει τη Μαύρη θάλασσα, τη Μέση Ανατολή τα εδάφη της σημερινής Σαουδικής Αραβίας, την Αίγυπτο, τα παράλια της Βόρειας Αφρικής σχεδόν ως το Γιβραλτάρ (βρίσκεται δηλαδή στο υπογάστριο της Ισπανίας), την Ερυθρά θάλασσα και αρχίζει να παρενοχλεί και τα πορτογαλικά πλοία στον Ινδικό Ωκεανό. Ελέγχει τόσο τα 4 ορθόδοξα πατριαρχεία όσο και τα τρία ιερά προσκυνήματα των μουσουλμάνων.

«Κτίζει» σημαντικό ναυτικό στόλο και τον επανδρώνει με εξισλαμισμένους ναυτικούς που καταλαμβάνουν σπουδαίες θέσεις (π.χ ο πειρατής Χαϋρεντίν Μπαρμπαρόσα γίνεται καπουδάν πασάς-ναύαρχος) και στρατολογημένους ναυτικούς (παροχή ναυτών ως φόρος εργασίας) από τις παράκτιες περιοχές και τα νησιά. Πολλοί Έλληνες ναυπηγοί από την ενετοκρατούμενη Κρήτη ήρθαν στην Κωνσταντινούπολη, με την υπόσχεση από τους Οθωμανούς, καλύτερων εργασιακών όρων και αμοιβής, όπου μετέφεραν τις γνώσεις τους από τα βενετσιάνικα ναυπηγεία.

1517
Θρησκευτική Μεταρρύθμιση.

Ξεκινά στη Γερμανία η θρησκευτική Μεταρρύθμιση με τον Μαρτίνο Λούθηρο και τον Ιωάννη Καλβίνο που οδήγησε στην ίδρυση του προτεσταντισμού. Το κίνημα της Μεταρρύθμισης ή αλλιώς η Προτεσταντική Επανάσταση υποστήριζε την απελευθέρωση από την «τυραννία του παπισμού», τη λύτρωση της «αυθεντικής Εκκλησίας» από τη διαφθορά και το κοσμικό πνεύμα της παπικής αυλής, τη λύτρωση της Βίβλου από τις «στρεβλώσεις της Καθολικής Εκκλησίας», μια κάθαρση και μια επιστροφή στην αυθεντικότητα της πρώτης χριστιανικής κοινότητας.

Εκτός από τα θρησκευτικά ζητήματα τάχθηκε με την πλευρά των εθνικών κρατών που διαμορφώνονταν τότε και τα οποία αμφισβητούσαν τις διεθνείς αυτοκρατορίες, όπως η Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Καρόλου Ε΄. Η εικόνα του Λούθηρου στη Βορμς το 1521 ανάμεσα στους Γερμανούς ηγεμόνες και απέναντι στον αυτοκράτορα Κάρολο Ε’, κατά τη στιγμή που αρνείται να ανακαλέσει τις θέσεις του και υπερασπίζεται το δίκιο του και την ελευθερία της συνείδησής του, είναι κορυφαία στιγμή για τη Μεταρρύθμιση. Παράλληλα οι προτεστάντες ήταν αρνητικοί στην επέμβαση του πάπα στις εσωτερικές υποθέσεις της Αγγλίας, Γαλλίας και Γερμανίας.

1519
Η Αυτοκρατορία του Κάρολου Ε': Η Δύναμη της Δυτικής Ευρώπης

O Κάρολος Ε’ , επικεφαλής του οίκου των Αψβούργων ήταν ο ισχυρότερος ηγεμόνας στη Δυτική Ευρώπη. Aυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Γερμανικής Αυτοκρατορίας και αρχιδούκας της Αυστρίας από το 1519, βασιλιάς της Ισπανίας (Καστίλλη και Αραγώνα) από το 1516 και πρίγκιπας των Κάτω Χωρών ως δούκας της Βουργουνδίας από το 1506.

Ήταν ο αυτοκράτορας μιας “αυτοκρατορίας στην οποία ο ήλιος δεν έδυσε ποτέ”, η οποία περιελάμβανε στην Ευρώπη: τις Κάτω Χώρες, την Ισπανία και τη νότια Αραγονική Ιταλία (βασίλεια Νάπολης, Σαρδηνίας και Σικελίας), τα αυστριακά εδάφη, την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία που εκτεινόταν στη Γερμανία (κυρίως νότια Γερμανία) και τη βόρεια Ιταλία καθώς και τις τεράστιες αποικίες στην Κεντρική και Νότιο Αμερική (μετά τις κατακτήσεις Αζτέκων και Ίνκας).

1519-1522
Ο πρώτος περίπλους της Γης

Ο πρώτος περίπλους της Γης επιτυγχάνεται. Με τη βοήθεια του ισπανού βασιλιά, η αποστολή ξεκινά υπό τον Πορτογάλο θαλασσοπόρο Φερδινάνδο Μαγγελάνο και ολοκληρώνεται από τον Ισπανό Χουάν Σεμπαστιάν Ελκάνο. Γενάρη του 1520 έφτασε στο Ρίο ντε λα Πλάτα. Αποτυγχάνοντας να βρει πέρασμα προς τα δυτικά ταξίδεψε προς τα νότια, ακολουθώντας την ακτή μιας άγνωστης γης , την οποία ονόμασε Παταγονία.

Ανακάλυψε, επίσης, το αρχιπέλαγος της Τιέρα ντελ Φουέγκο (Γης του Πυρός), που βρίσκεται νοτιότερα από τον ομώνυμο πορθμό, ενώ το Νοέμβρη του 1520 έφτασε στον ωκεανό, τον οποίο αργότερα οι συνταξιδιώτες του τον ονόμασαν Ειρηνικό Ωκεανό. Φτάνοντας στις Φιλιππίνες ενεπλάκη σε μάχη με τους ιθαγενείς, στο νησί Μακτάν καιο Ισπανός θαλασσοπόρος σκοτώθηκε. Το ταξίδι συνεχίστηκε από τον σύντροφό του Ελκάνο αφού διέσχισε τον Ινδικό Ωκεανό και περιέπλευσε την Αφρική.

1522
Οι Οθωμανοί εδραιώσουν την κυριαρχία τους

Οι Οθωμανοί καταφέρνουν τελικά να κατακτήσουν το νησί της Ρόδου και να εδραιώσουν την κυριαρχία τους στο νοτιοανατολικό Αιγαίο. Οι Ιππότες του τάγματος του Αγίου Ιωάννη θα αποχωρήσουν και θα εγκατασταθούν στη Μάλτα.

Μετά την οριστική κατάληψη του Αλγερίου το 1529, ο αυτοκράτορας Κάρολος Ε΄, ανησυχώντας για την άνοδο της ναυτικής οθωμανικής δύναμης στη Μεσόγειο, θέλοντας να προστατεύσει τη Νάπολη και τη Σικελία που ήταν μέρος των κτήσεών του αλλά και μετά από πίεση του πάπα, τους παραχώρησε τη Μάλτα την οποία οργάνωσαν μεθοδικά με ισχυρά τείχη και κάστρα φύλαξης, ενισχυμένα με σύγχρονο για την εποχή πυροβολικό.

1526
Οι Οθωμανοί καταλαμβάνουν το βασίλειο της Ουγγαρίας

Οι Οθωμανοί με επικεφαλής τον ελληνικής καταγωγής μεγάλο βεζίρη, Νταμάτ Ιμπραήμ Πασά κατέλαβαν το βασίλειο της Ουγγαρίας. Οι δύο στρατοί συγκρούστηκαν κοντά στην πεδιάδα του Μόχατς στις 29 Αυγούστου. Επικεφαλής των Ούγγρων ήταν ο βασιλιάς Λουδοβίκος Β'.

Ο ουγγρικός στρατός με ηγέτη τον βασιλιά Λουδοβίκο Β’ γνώρισε τη συντριβή και η Ουγγαρία έπαψε να είναι ανεξάρτητο βασίλειο. Χωρίστηκε σε τρία μέρη: η Τρανσυλβανία (ανατολικό μέρος του βασιλείου) έγινε φόρου υποτελής επαρχία του σουλτάνου. Το κεντρικό τμήμα έγινε οθωμανική επαρχία, ενώ το δυτικό μέρος ενώθηκε με τις ηγεμονίες της Αυστρίας και της Βοημίας, που βρίσκονταν υπό την ηγεσία του Καρόλου Ε΄.

1529
Η Πολιορκία της Βιέννης

Τα οθωμανικά στρατεύματα με εντυπωσιακές για την εποχή δυνάμεις (120.000 στρατιώτες, 40.000 από τους οποίους ήταν σπαχήδες, δηλαδή ιππείς-γαιοκτήμονες, 20.000 καμήλες, 400 πυροβόλα και 400 λέμβοι για τον έλεγχο του Δούναβη) έφτασαν έξω από τα τείχη της Βιέννης, υπό την ηγεσία του Σουλεϋμάν του Μεγαλοπρεπούς.

Η πολιορκία της Βιέννης από τους Οθωμανούς πραγματοποιήθηκε από τις 27 Σεπτεμβρίου έως τις 15 Οκτωβρίου. Ο Σουλεϊμάν ήλπιζε να καταλάβει την πρωτεύουσα των Αψβούργων αν και οι καιρικές συνθήκες δεν ήταν ιδιαίτερα ευνοϊκές και, ενδεχομένως, είχε υπερεκτιμήσει τις δυνάμεις του. Στην πραγματικότητα, οι Οθωμανοί δεν κατόρθωσαν να εξασφαλίσουν τον ανεφοδιασμό τους με επαρκείς προμήθειες και πυρομαχικά, λόγω της άφιξης του χειμώνα που εκείνη τη χρονιά ήλθε αρκετά νωρίτερα απ’ ό,τι συνήθως. Στο μεταξύ, ο Κάρολος Ε’ σύναψε ειρήνη με τον Φραγκίσκο Α’ της Γαλλίας, ο οποίος έστειλε ενισχύσεις. Η Βιέννη, δεν έμελλε να πέσει, ούτε η Ευρώπη να γίνει μουσουλμανική.

1532
Ερρίκος Η’ των Τυδώρ

Στην Αγγλία η Βουλή των Κοινοτήτων ανακήρυξε τον Ερρίκο τον Η’ των Τυδώρ ως τη «μόνη κεφαλή, ανώτατο άρχοντα, προστάτη και υπερασπιστή» της Εκκλησίας.

Βασιλιάς φιλόδοξος, με επιθετική εξωτερική πολιτική και μεγάλη σκληρότητα, έγινε περισσότερο γνωστός για τους έξι γάμους του. Από τις έξι γυναίκες που παντρεύτηκε, αποκεφάλισε τις δύο. Δυσαρεστημένος με την αδυναμία της πρώτης του συζύγου, Αικατερίνης της Αραγωνίας, να του δώσει τον πολυπόθητο άρρενα διάδοχο, ο Ερρίκος ακύρωσε τον πρώτο του γάμο για να παντρευτεί την Άννα Μπολέιν, με αποτέλεσμα τον αφορισμό του από τον πάπα και την απόσχιση της Αγγλίας από την Καθολική Εκκλησία.

1535
Κήρυξη του Γ’ βενετοοθωμανικού πολέμου

Οι Βενετοί παραμένουν πολιτικά ουδέτεροι στην πρόταση του Σουλεϊμάν (ήδη είχε έλθει σε συνεννόηση με τον βασιλιά της Γαλλίας) για συμμαχία ώστε εκείνος να αντιμετωπίσει τον κύριο αντίπαλό του τον Κάρολο Ε’ των Αψβούργων .

Η ουδετερότητα της Γαληνοτάτης και η εκλογή του νέου βεζίρη Ayas Paşa (ο οποίος δεν υποστήριζε ιδιαίτερα τη βενετο-οθωμανική συμμαχία σε αντίθεση με τον προκάτοχό του Ιμπραήμ) οδήγησαν στην κήρυξη από τον Σουλεϊμάν του Γ' βενετοοθωμανικού πολέμου. Η Βενετία αντιμέτωπη με την οθωμανική αυτοκρατορία, αποστερούμενη από τις οικονομικές πηγές εσόδων καθώς χάνει τις κτήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο, μετατρέπεται σταδιακά σε ουραγό των πολιτικών και οικονομικών εξελίξεων.

1536
Υπογραφή των πρώτων συμβάσεων μεταξύ Γαλλίας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας

Ο βασιλιάς της Γαλλίας Φραγκίσκος Α΄ (1494 - 1547) υπογράφει με τον σουλτάνο Σουλεϊμάν Α’ τον Μεγαλοπρεπή τις πρώτες διομολογήσεις (capitulations/ kapitülasyonlar ). Από την άποψη του διεθνούς δικαίου οι διομολογήσεις αποτελούν συμβάσεις με τις οποίες ένα κράτος δέχεται να παραχωρήσει εξαιρετικά προνόμια στους υπηκόους άλλου κράτους οι οποίοι βρίσκονται στο έδαφός του.

Πρόκειται για εμπορικά προνόμια και δικαιώματα βάσει της ειδικής σύμβασης, σύμφωνα με την οποία, οι Γάλλοι πολίτες της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και οι Οθωμανοί της Γαλλίας (ανύπαρκτοι ουσιαστικά) απέκτησαν ελευθερία εμπορίου, απαλλάχτηκαν από τη φορολογία και πέρασαν στην εξουσία των προξένων των χωρών τους ( δηλ. δεν υπάγονταν πλέον στις οθωμανικές Αρχές και τους Καδήδες).

1537-1540
Ο Γ’ βενετοοθωμανικός πόλεμος συνεχίζεται

Tο 1537 ήταν η χρονιά της σχεδιαζόμενης κοινής γαλλο-οθωμανικής επιχείρησης στην Ιταλία. Το σχέδιο προέβλεπε απόβαση των Οθωμανών από την Αλβανία στην ιταλική χερσόνησο, εισβολή του γαλλικού στρατού στον ιταλικό βορρά και επιδρομές του Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσσα στις ακτές.

Το σχέδιο δεν ευοδώθηκε αλλά η συγκέντρωση μεγάλου στρατού στις αλβανικές ακτές θεωρήθηκε επικίνδυνη από τον Σουλευμάν, κήρυξε τον πόλεμο στη Γαληνοτάτη τα πλοία της οποίας παρενοχλούσε συστηματικά στην Αδριατική θάλασσα και πολιόρκησε ανεπιτυχώς την Κέρκυρα. Οι Βενετοί και οι σύμμαχοί τους τελικά ηττήθηκαν. Οι Βενετοί έδωσαν ως αποζημίωση 300.000 βενετικά δουκάτα και έχασαν το Ναύπλιο, τη Μονεμβασιά και τα νησιά στο Αιγαίο (εκτός της Τήνου).

Οι όροι της συνθήκης διευθετούσαν το εμπόριο των Βενετών στη Μεσόγειο που έχε γίνει πλέον «οθωμανική θάλασσα». Εδραιώνεται η Pax Ottomana, η «οθωμανική ειρήνη» που σηματοδοτεί μια περίοδο οθωμανικής κυριαρχίας στη Μεσόγειο.

1538
Συγκρότηση της Ιερής Συμμαχίας

Συγκροτήθηκε Ιερός Συνασπισμός (Santa Lega) με κύριους συμβαλλόμενους τον αυτοκράτορα Κάρολο Ε΄, τον αρχιδούκα της Αυστρίας Φερινάνδο Α’, τον πάπα Παύλο Γ’ (1543-1549) και τον δόγη Αντρέα Γκρίττι (1455-1538), για να αντιμετωπίσουν την επεκτατική πολιτική των Οθωμανών. Ωστόσο από την αρχή διαφάνηκαν διαλυτικές τάσεις και αντικρουόμενα συμφέροντα μεταξύ των εταίρων τα οποία ουσιαστικά υπονόμευαν και τις πολεμικές επιχειρήσεις με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη ναυμαχία της Πρέβεζας.

Η Ναυμαχία της Πρέβεζας εντάσσεται στους βενετοοθωμανικούς πολέμους. Ο ναύαρχος (καπουδάν πασάς) Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσσα αφού κατέλαβε μια σειρά ενετικών νησιών στο Αιγαίο και στο Ιόνιο και λεηλάτησε τα παράλια της νότιας Ιταλίας, αντιμετώπισε νικηφόρα τον ενωμένο χριστιανικό στόλο Ισπανίας, Παπικών κρατών, Βενετίας, Γένοβας και των ιπποτών της Μάλτας έξω από την Πρέβεζα επιβεβαιώνοντας τη ναυτική υπεροχή των Οθωμανών στην ανατολική Μεσόγειο και καταδεικνύοντας τις εσωτερικές έριδες των αντιπάλων του.

1543
Γαλλό-Οθωμανική συμμαχία

Ο βασιλιάς Φραγκίσκος Α΄ της Γαλλίας υπογράφει συνθήκη συμμαχίας με τον Σουλεϊμάν Α τον Μεγαλοπρεπή, γεγονός που καταδεικνύει ότι το σταυροφορικό πνεύμα που κυριαρχούσε στις ευρωπαϊκές δυνάμεις τον 15ο αι. έχει εκλείψει. Μεταξύ των όρων αναφέρεται ότι η Γαλλία επιτρέπει στις τουρκικές γαλέρες να διαχειμάζουν στην Τουλόν όταν δεν μπορούσαν να επιστρέψουν στην Κωνσταντινούπολη.

Ο κύριος στόχος του γάλλου βασιλιά ήταν να αποδυναμώσει τον Κάρολο Ε', βασιλιά της Ισπανίας και αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, καθώς ο τελευταίος τίτλος αμφισβητούνταν μεταξύ των Γάλλων και των Αψβούργων. Προκειμένου να αντιμετωπίσει την ηγεμονία του αντιπάλου του, ζήτησε αρχικά την υποστήριξη του Ερρίκου Η' της Αγγλίας και στη συνέχεια συνήψε τη γαλλο-οθωμανική συμμαχία με τον μουσουλμάνο σουλτάνο Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή, γεγονός αξιοσημείωτο αν όχι αμφιλεγόμενο για έναν χριστιανό ηγεμόνα εκείνη την εποχή.

1545-1563
Σύνοδος του Τρέντο

Σύνοδος του Τρέντο ή Τριβέντου μία από τις σημαντικότερες συνόδους της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας αποτέλεσε την αντίδραση στην Προτεστάντικη Μεταρρύθμιση.

Αποφασίστηκε μεταξύ άλλων ότι η Καθολική Εκκλησία θα γίνει η μεγαλύτερη θρησκευτική δύναμη στη γη με δύο τρόπους:
α) Θα γίνει ο μεγαλύτερος φορέας παιδείας στον κόσμο. Η Καθολική Εκκλησία θα δημιουργήσει παντού σχολεία, σε όλη τη Γη -όχι μόνο στην Ευρώπη, όχι μόνο στην Αμερική, αλλά σε όλη τη Γη.
β) θα γίνει ο μεγαλύτερος φορέας φιλανθρωπίας μέσω της μεγαλύτερης ιεραποστολικής δράσης που θα είχε γνωρίσει η ανθρωπότητα (σχολεία, νοσοκομεία, ορφανοτροφεία κλπ.) κυρίως από τους Ιησουίτες αλλά αξιοποιήθηκαν στη συνέχεια και άλλα θρησκευτικά τάγματα: Βενεδικτίνοι, Δομινικανοί, Ουρσουλίνες, Καπουτσίνοι, Φραγκισκανοί.

1556
Ενθρόνιση του Φίλιππου Β’

Ανέρχεται στον θρόνο της Ισπανίας ο γιος του Καρόλου Ε’, Φίλιππος ο Β΄ (1527-1598) γνωστός ως Φίλιππος ο Συνετός. Ήταν βασιλιάς της Ισπανίας από το 1556, βασιλιάς της Πορτογαλίας από το 1580 και βασιλιάς της Νάπολης και της Σικελίας από το 1554 έως το θάνατό του το 1598. Ήταν επίσης jure uxoris (λόγω συζύγου) βασιλιάς της Αγγλίας και της Ιρλανδίας από τον γάμο του με τη βασίλισσα Μαρία Α' το 1554 έως τον θάνατό της το 1558. Ήταν επίσης δούκας του Μιλάνου από το 1540. Από το 1555 ήταν άρχοντας των δεκαεπτά επαρχιών των Κάτω Χωρών.

Επί βασιλείας του ολοκληρώθηκαν οι ισπανικές κατακτήσεις με την κατάλυση της αυτοκρατορίας των Ίνκας στο Περού και την κατάκτηση των Φιλιππίνων. Πιστός καθολικός, ο Φίλιππος έβλεπε τον εαυτό του ως υπερασπιστή της Καθολικής Ευρώπης ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και την Προτεσταντική Μεταρρύθμιση.

Το ίδιο έτος Φερδινάνδος Α΄ (1503-1564) έγινε Αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας , Βασιλιάς της Βοημίας, της Ουγγαρίας και της Κροατίας από το 1526 και Αρχιδούκας της Αυστρίας από το 1521 ως το θάνατό του το 1564. Η κόρη του Άννα παντρεύτηκε τον Φίλιππο Β΄ της Ισπανίας.

1558
Η Ελισάβετ Α΄ ανέρχεται στο θρόνο της Αγγλίας

Η Ελισάβετ Α΄ ανέρχεται στο θρόνο της Αγγλίας. Διαδέχτηκε την αδελφή της Μαρία Α, γνωστή για την επαναφορά του ρωμαιοκαθολικισμού στην Αγγλία και τον γάμο της με τον πρίγκιπα Φίλιππο Β΄ της Ισπανίας, για λόγους πολιτικών συμφερόντων.

Η Ελισάβετ Α΄ ήταν προτεστάντισσα, αλλά κατά τη διάρκεια της βασιλείας της οι θρησκευτικές συγκρούσεις περιορίστηκαν και η Αγγλία ξεκίνησε τη μεγάλη της επέκταση στο εξωτερικό υιοθετώντας επιθετική πολιτική έναντι της Ισπανίας. Η ήττα της Ισπανικής Αρμάδας το 1588 μετέτρεψε την Ελισάβετ σε ζωντανό θρύλο για τους Άγγλους και βοήθησε στην παγκόσμια ναυτική κυριαρχία της χώρας και την αποικιακή της ανάπτυξη.

1562-1598
Οξύνονται οι πόλεμοι μεταξύ καθολικών και προτεσταντών στη Γαλλία

Θρησκευτικοί εμφύλιοι πόλεμοι μεταξύ καθολικών και προτεσταντών (ουγενότων) μαστίζουν τη Γαλλία οξύνοντας τον ανταγωνισμό για την εξουσία των οικογενειών Γκιζ και Βουρβόνων. Η Σφαγή του Βασί το 1562, αποτελεί την έναρξη των θρησκευτικών πολέμων και το Διάταγμα της Ναντ, 32 έτη αργότερα αποτέλεσε αφετηρία τερματισμού των συγκρούσεων.

Σύνθετες διπλωματικές διαπραγματεύσεις και ειρηνευτικές συμφωνίες, και εξαιρετικά αιματηρές διαμάχες για την εξουσία χαρακτηρίζουν την εποχή αυτή με γνωστότερη τη Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου το 1572 (σφαγή ουγενότων από καθολικούς). Πολλοί ουγενότοι φεύγουν προς την Αμερική, προκειμένου να σωθούν.

1565
Η πολιορκία της Μάλτας

Πολιορκία της Μάλτας από τους οθωμανούς, οι οποίοι αποχωρούν άπρακτοι.

Προκειμένου να αντιμετωπίσει με τις πειρατικές δραστηριότητες των Ιπποτών, οι οποίοι παρενοχλούσαν τα οθωμανικά πλοία στη Μεσόγειο, και κυρίως για να εξασφαλίσει μια στρατηγική ναυτική βάση που θα του επέτρεπε τον έλεγχο της δυτικής Μεσογείου, ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής αποφάσισε να στείλει τον στρατό του εναντίον της Μάλτας.

Η άκαρπη πολιορκία της αποτέλεσε ανάχωμα στις επεκτατικές βλέψεις των Οθωμανών προς τη Δύση.

1566
Ενθρόνιση του Πάπα Πίου του Ε΄

Πάπας της Καθολικής Εκκλησίας και ηγεμόνας του Παπικού Κράτους, γίνεται ο Πάπας Πίος Ε΄, γεννημένος ως Anthony (κατά κόσμον Michael) Ghislieri (1504 –1572). Δομινικανός θεολόγος και ιεροεξεταστής, εργάστηκε για τη μεταρρύθμιση της Εκκλησίας σύμφωνα με τις επιταγές της Συνόδου του Τρέντο. Θεωρείται ένας από τους κύριους αρχιτέκτονες και υποστηρικτές της Αντιμεταρρύθμισης.

Ο Πίος Ε΄, αντιλαμβανόμενος ότι η τουρκική προέλαση αποτελούσε απειλή για την ελευθερία της Ευρώπης, προσπάθησε επίμονα να οργανώσει έναν συνασπισμό των μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών. Έτσι σχηματίστηκε η Ιερά Συμμαχία (1571), την οποία ο ποντίφικας έθεσε υπό την προστασία της Παναγίας. Η Ιερά Συμμαχία οργάνωσε τον στόλο που αργότερα νίκησε τους Οθωμανούς στη διάσημη ναυμαχία του Lepanto/Ναυπάκτου (7 Οκτωβρίου 1571). Δύο ημέρες πριν από τη ναυμαχία, ο Πάπας οραματίστηκε, με τη βοήθεια της Παναγίας, τη νίκη, και την ανακοινώσε στους καρδιναλίους που βρίσκονταν στη Ρώμη. Τον επόμενο χρόνο, η πρώτη επέτειος της νίκης του Lepanto γιορτάστηκε στις 7 Οκτωβρίου. Ο Πίος Ε΄ καθαγίασε τη νίκη που επιτεύχθηκε “…με τη μεσολάβηση της μεγαλοπρεπούς Μητέρας του Σωτήρος, Μαρίας”, ονομάζοντας την 7η Οκτωβρίου “Παναγία της Νίκης”, η οποία αργότερα μετονομάστηκε από τον Πάπα Γρηγόριο ΙΓ΄ σε Παναγία του Ροδαρίου. Η Βενετική Γερουσία ζωγράφισε τη σκηνή της μάχης στην αίθουσα συνεδριάσεων με την επιγραφή: «Όχι η δύναμη, όχι τα όπλα, όχι οι διοικητές, αλλά το Ροδάριο της Παναγίας μας έκανε νικητές!».

1566
Ο νέος σουλτάνος, Σελήμ ο Β΄

Νέος σουλτάνος ο Σελήμ Β΄ (1524-1574) ο οποίος ακολούθησε την επιθετική εξωτερική πολιτική του πατέρα του, χωρίς όμως να επιδείξει προσωπικά τον ίδιο ζήλο και ενεργητικότητα (δεν συμμετείχε ως αρχιστράτηγος στις εκστρατείες όπως ο Σουλειμάν, συμμετείχε όμως ενεργά στον σχεδιασμό τους). Επηρεαζόταν σε σημαντικό βαθμό από τον μεγάλο βεζίρη Μεχμέτ Σοκολού (Mehmed Sokollu). Η απόφαση για νέο πόλεμο κατά της Βενετίας, με σκοπό την κατάληψη της Κύπρου και με απώτερο σκοπό την κατάληψη και της Κρήτης (τα δύο ενετικά προπύργια) οφείλεται στην προσπάθειά του για εξασφάλιση ελέγχου των εμπορικών δρόμων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Επίσης οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στην επιρροή του Σεφαρδίτη τραπεζίτη και Δούκα της Νάξου Γιόσεφ Νάσι (Joseph Nasi), Ο Νάσι ήταν σημαντικός χρηματοδότης του βεζίρη και προσωπικός φίλος του σουλτάνου και ενεργούσε προς ίδιον όφελος, απολαμβάνοντας ειδικά προνόμια όπως το μονοπώλιο της συλλογής και διαχείρισης των φόρων: πχ. του μελιού στη Πολωνία και του κρασιού στη Μολδαβία. Επιθυμούσε την πρόσβαση στην Κύπρο (γνωστή για τις αμπελοκαλλιέργειες και την παραγωγή εξαιρετικού οίνου). Ο Σελήμ για να εξασφαλίσει τα νώτα του υπέγραψε το 1568 συνθήκης ειρήνης για οκτώ έτη με τον Αψβούργο αυτοκράτορα Μαξιμιλιανό Β΄ και νέες διομολογήσεις με τους Γάλλους το 1569.

1570-1573
O «Πόλεμος της Κύπρου»

Δ΄ Βενετοοθωμανικός πόλεμος γνωστός και ως Δ' Βενετοτουρκικός ή «Πόλεμος της Κύπρου». Το 1570 ξεκινά η κατάκτηση της Κύπρου από τους οθωμανούς (Λεμεσός, Λάρνακα, Λευκωσία) και μετά από 10 μήνες ισχυρής αντίστασης, τον Αύγουστο του 1571 πέφτει η Αμμόχωστος.

Οι εκκλήσεις των Βενετών για βοήθεια εισακούσθηκαν από τον πάπα Πίου Ε΄ πού έπεισε τη Γένοβα και την Ισπανία να συνδράμουν με τους στόλους τους, τη δοκιμαζόμενη Γαληνοτάτη Δημοκρατία. Η σύναψη της συμφωνίας καθυστέρησε έναν ολόκληρο χρόνο λόγω της διστακτικότητας των Βενετών και των Ισπανών να συνεργαστούν μεταξύ τους, με αποτέλεσμα να χαθεί πολύτιμος χρόνος και να καταληφθεί η Κύπρος. Επίσης από γραπτές πηγές της εποχής φαίνεται ότι η Βενετία δεν προσπάθησε ιδιαίτερα να στείλει εφόδια στον βενετό διοικητή Μαρκαντόνιο Μπραγκαντίν.

Η πείνα και η έλλειψη πολεμοφοδίων ανάγκασε τους υπερασπιστές της πόλης να προχωρήσουν σε συνθηκολόγηση την οποία οι Οθωμανοί δεν σεβάστηκαν. Ο Μπραγκαντίν υπέστη φρικτά βασανιστήρια. Στο τέλος τον έγδαραν και σύμφωνα με τον θρύλο δεν έβγαλε ούτε βογγητό, προκαλώντας τον θαυμασμό των Οθωμανών. Το δέρμα του μεταφέρθηκε ως τρόπαιο στην Κωνσταντινούπολη αλλά 10 χρόνια αργότερα εκλάπη και μεταφέρθηκε στη βασιλική του Αγ. Ιωάννη και Παύλου στη Βενετία.

21/5/1571
Ίδρυση του Ιερού Συνασπισμού “Sacra Liga” στη βασιλική του Αγίου Πέτρου

Στη βασιλική του Αγίου Πέτρου υπογράφηκε η συμφωνία του Ιερού Συνασπισμού, “Sacra Liga” ή “Santa Liga”.

Ιδρύθηκε με χειρισμούς και απόφαση του πάπα Πίου Ε΄ και προέτασσε την έννοια της «σταυροφορίας» για να ανασχεθεί η επέλαση των Οθωμανών προς τη Δύση.

16/9/1571
Ο χριστιανικός στόλος αναχωρεί από τη Μεσσήνη της Ιταλίας

Ο χριστιανικός στόλος αποπλέει από τη Μεσσήνη της Ιταλίας με αρχιναύαρχο τον Ιωάννη της Αυστρίας (1547-1578) ετεροθαλή αδελφό του Φιλίππου Β΄. Αφού έφτασε στην Κέρκυρα, στις 26 Σεπτεμβρίου 1571, οι Χριστιανοί έμαθαν ότι έπεσε η Αμμόχωστος και ότι οι Τούρκοι προέβησαν σε ανήκουστες φρικαλεότητες εναντίον των κατοίκων. Στη συνέχεια ο στόλος κατέπλευσε στην Κεφαλονιά.

Αρχές Οκτωβρίου από τη Ναύπακτο (Lepanto) ξεκινά ο οθωμανικός στόλος με ναύαρχο (καπουδάν πασά) τον Müezzinzade Ali Pasha. Κατά την παραμονή του στη Ναύπακτο ο ναύαρχος Μουεζινζάντε Αλή Πασά, συγκάλεσε πολεμικό συμβούλιο, το οποίο ήταν ιδιαίτερα αμφίρροπο. Ο Χασάν Πασάς πρότεινε άμεσο απόπλου και αναζήτηση ναυμαχίας, άποψη που υποστήριζε και ο ίδιος ο καπουδάν πασάς. Ο Χαμέτ Μπέη και ο Ουλούτς Αλή αντιπρότειναν να περιμένουν τους Χριστιανούς, υπό την προστασία του φρουρίου της Ναυπάκτου και να επιτεθούν όταν οι Χριστιανοί θα ήταν κουρασμένοι από το ταξίδι. Σε κάθε περίπτωση έφτασε φιρμάνι από την Κωνσταντινούπολη, που απαιτούσε την άμεση ναυμαχία και έτσι ο Μουεζινζαντέ Αλή Πασάς απέπλευσε.

7/10/1571
Η ναυμαχία της Ναυπάκτου

Ναυμαχία της Ναυπάκτου στο αρχιπέλαγος των Εχινάδων Νήσων (Isole Curzolari), 40 ναυτικά μίλια δυτικά της Ναυπάκτου, με νίκη των χριστιανικών δυνάμεων. Στην πραγματικότητα η ναυμαχία με το νέο Γρηγοριανό ημερολόγιο έγινε στις 17 Οκτωβρίου (απόκλιση Ιουλιανού ημερολογίου –παλαιού με το νέο) και το έτος 978 για τους Οθωμανούς Μουσουλμάνους. Η Ναυμαχία της Ναυπάκτου θα σημάνει το τέλος της οθωμανικής απειλής για τον έλεγχο της Μεσογείου και θα αναζωπυρώσει τις ελπίδες για επανάσταση των υπόδουλων λαών της Βαλκανικής.

Στη ναυτική ιστορία θα είναι η τελευταία ναυμαχία με κωπήλατα πλοία και η αρχή των ιστιοφόρων, στις πολεμικές αναμετρήσεις αγώνες στη θάλασσα. Για τους νικητές αποδείχτηκε μία «νίκη χωρίς επαύριον» διότι δεν την αξιοποίησαν - ο καθένας για τους δικούς του λόγους, ενώ ο ελληνικός πληθυσμός υπέστη τα σκληρά αντίποινα των Οθωμανών.